Odmiany chodów konia: stęp, kłus i galop od roboczego do wyciągniętego

Cztery cechy, po których rozpoznasz odmianę chodu

Odmiany chodów konia to nie to samo co „szybciej” i „wolniej”. Stęp, kłus i galop mają po cztery odmiany, a różnią się one długością kroku, ramą konia i rozkładem ciężaru, przy zachowanym takcie. Przy rozpoznawaniu sprawdzaj zawsze te same cztery rzeczy: ślady kopyt, czyli czy tylne kopyta wkraczają w ślady przednich, czy je przekraczają; ramę, czyli ustawienie szyi i linii nosa; takt, czyli regularność uderzeń kopyt o ziemię; oraz kontakt, czyli to, jak długa jest wodza i czy koń ma oparcie w ręce jeźdźca.

Nazwy odmian nie powtarzają się we wszystkich trzech chodach. Kłus i galop mają odmianę roboczą, pośrednią, wyciągniętą i zebraną. Stęp odmiany roboczej nie ma: jego naturalną postacią jest stęp pośredni, a czwartą odmianą, obok wyciągniętego i zebranego, jest stęp swobodny. Warto to sobie uporządkować przed egzaminem, bo pytanie o „stęp roboczy” nie ma dobrej odpowiedzi. Druga rzecz do zapamiętania: wyciągnięty nie znaczy szybszy. W każdym chodzie chodzi o dłuższy krok przy tym samym rytmie, a nie o pośpiech i drobienie.

Cztery odmiany stępa

Stęp pośredni to naturalny stęp konia i punkt odniesienia dla pozostałych odmian. Koń idzie energicznie, ale spokojnie, krokami równymi i zdecydowanymi, a ślady tylnych kopyt wypadają przed śladami przednich. Ręka jeźdźca trzyma kontakt z pyskiem lekko, miękko i bez przerw. Jeśli koń szura nogami, zmienia długość kroku co kilka kroków albo wisi na wodzy, to nie jest stęp pośredni, choćby prędkość wyglądała podobnie. Od tej odmiany zaczyna się każde porównanie, dlatego opisz ją sobie własnymi słowami jako pierwszą.

Stęp wyciągnięty i stęp swobodny wyglądają podobnie. W obu koń kroczy z maksymalnym możliwym dla siebie wykrokiem, zależnym od budowy i naturalnych predyspozycji, bez pośpiechu i bez utraty regularności, a ślady tylnych kopyt wypadają wyraźnie przed śladami przednich. Różnica siedzi w wodzy. W stępie wyciągniętym jeździec pozwala koniowi wyciągnąć szyję i głowę, ale nie traci kontaktu z pyskiem. W stępie swobodnym koń dostaje całkowitą swobodę na długiej, zwisającej wodzy. Dlatego swobodny służy odprężeniu, a wyciągnięty pokazuje, czy koń idzie za ręką.

Stęp zebrany jest przeciwieństwem dwóch poprzednich. Koń postawiony na pomoce idzie zdecydowanie naprzód, wyraźnie się samoustawia i samoniesie, szyja jest uniesiona i zaokrąglona, a głowa ustawiona blisko pionu, przy lekkim kontakcie. Widać zaangażowanie zadu i pracę stawów skokowych, nogi unoszą się wyżej, a tylne kopyta co najwyżej wkraczają w ślady przednich. Kroki są krótsze, ale chód musi zostać kroczący, energiczny i regularny. Najczęstszy błąd to zebranie zrobione samą ręką: koń skraca krok, gaśnie w zadzie i zaczyna dreptać.

Cztery odmiany kłusa

Kłus roboczy to chód szkolenia podstawowego i dlatego najważniejszy do opanowania. Musi być zawsze aktywny: rozluźniony koń porusza się regularnie, obszernie i dynamicznie, czyli aktywnie pracuje zadem, a tylne kopyta mniej więcej wkraczają w ślady przednich. To najprostsza miara, po której rozpoznasz kłus roboczy, patrząc z boku. Jeśli tylne kopyta wyraźnie nie dochodzą do śladów przednich, koń najpewniej nie pracuje zadem i drobi, choć z siodła wrażenie potrafi być energiczne, bo szybkość rośnie razem ze skróceniem kroku.

Kłus pośredni polega na poszerzeniu wykroku bez przyspieszania. Silne pchnięcie od zadu ma zmobilizować konia do sprężystego odrywania nóg i swobodnego unoszenia przednich kończyn, tylne kopyta przekraczają ślady przednich, a lekkie wydłużenie szyi wysuwa linię czoła i nosa przed pion, czyli poszerza ramy. Potylica zostaje przy tym pod kontrolą, a samoniesienie jest wyraźnie widoczne. Kłus wyciągnięty pokazuje szczytowe możliwości konia w dynamice, pchnięciu i obszerności wykroku: nos idzie do przodu, szyja się wydłuża, a tylne kopyta wyraźnie przekraczają ślady przednich.

W kłusie zebranym tylne kończyny wkraczają bardziej pod środek ciężkości, bo stawy zadu zginają się mocniej. Wykrok jest krótszy, ale pilność, aktywność i dynamika ruchu nie ulegają zmianie, przód konia jest odciążony, postawa wyższa, a ruch bardziej wyniosły; tylne kopyta co najwyżej wkraczają w ślady przednich. Najprościej uporządkować odmiany kłusa właśnie po śladach: co najwyżej w ślad przedniego kopyta to zebrany, mniej więcej w ślad to roboczy, przekraczanie śladu to pośredni, a wyraźne przekraczanie to wyciągnięty.

Cztery odmiany galopu

Galop roboczy jest podstawowym rodzajem galopu. Koń porusza się pilnym, regularnym, dynamicznym i wyraźnie zaakcentowanym trójtaktem, a obszerność skoku, nazywana też kryciem terenu, wynosi mniej więcej jedną długość konia. Trójtakt oznacza trzy słyszalne uderzenia kopyt w każdym skoku galopu i to najprostsza kontrola, czy galop jest prawidłowy: wystarczy posłuchać, nie trzeba patrzeć. Jeżeli w rytmie pojawia się czwarte uderzenie, chód przestał być poprawnym galopem i trzeba szukać przyczyny, zwykle w ręce jeźdźca.

Galop pośredni ma skoki dłuższe i bardziej obszerne od roboczego oraz odpowiednio większe ramy, przy zachowanej równowadze i takcie. Galop wyciągnięty ma kryć jak najwięcej przestrzeni przy równomiernym kontakcie i odpowiednio poszerzonych ramach: skok jest obszerniejszy niż w pośrednim, ale nie szybszy. Tak jak w kłusie, warunkiem dobrego galopu wyciągniętego jest stopień zebrania konia. Innymi słowy wyciągnięcia nie da się zrobić bez wcześniejszej pracy nad zebraniem, a samo popędzenie konia daje tylko płaskie i coraz szybsze skoki.

W galopie zebranym zad jest wyraźniej podstawiony i przejmuje więcej ciężaru, nie tracąc aktywności. Odciążony przód daje łopatkom więcej swobody, skok staje się krótszy i bardziej wyniosły, a takt pozostaje niezmieniony. Zwróć uwagę na tę ostatnią cechę, bo jest wspólna dla wszystkich odmian galopu: zmienia się długość skoku i rozkład ciężaru, nie rytm. Zebranie, po którym koń zaczyna galopować na cztery takty albo szarpać rytmem, nie jest zebraniem, tylko hamowaniem wodzami, a to prosta droga do błędów z następnej sekcji.

Trzy najczęstsze błędy w galopie

Galop czterotaktowy powstaje wtedy, gdy jeździec chce uzyskać krótsze tempo galopu, oddziałując na konia błędnie, czyli tylko wodzami. Zostaje zakłócone stawianie nóg na przekątnej i słychać cztery uderzenia kopyt o ziemię zamiast trzech. To najczęstszy skutek próby zebrania galopu bez pracy zadu. Lekarstwem nie jest mocniejsza ręka, ale wysłanie konia do przodu: wróć do galopu roboczego, odzyskaj wyraźny trójtakt, a potem skracaj po trochu, pilnując, żeby zad dalej pracował pod ciężarem.

Galop krzyżowy, nazywany też krzyżowaniem, to galop przodem z jednej nogi, a tyłem z drugiej. Bywa skutkiem nieskoordynowanych i nieprecyzyjnych działań jeźdźca, ale może też oznaczać, że koń oszczędza bolącą nogę. Jeśli krzyżowanie pojawia się nagle albo wraca zawsze na tę samą stronę, to sygnał, żeby sprawdzić zdrowie konia, a nie żeby wysyłać mocniej. Trzeci błąd z listy PZJ to krzywy galop, czyli galop na dwóch śladach, w którym zad idzie obok śladu przodu, najczęściej do wnętrza ujeżdżalni.

Wszystkie trzy błędy najłatwiej wyłapać z ziemi. Poproś kogoś, żeby przez kilka okrążeń popatrzył na twojego konia z krótkiej ściany i z boku oraz posłuchał rytmu. Cztery uderzenia zamiast trzech, zad na innym śladzie niż przód, zmiana wzoru nóg na zakręcie: każda z tych rzeczy jest z boku widoczna od razu, a z siodła bywa niewyczuwalna, zwłaszcza dla początkującego jeźdźca. Bank pytań PZJ każe wymienić i scharakteryzować najczęstsze błędy w galopie, więc ucz się ich razem z przyczyną, a nie tylko z nazwy.