Lonżowanie konia: jak lonżować, sprzęt, komendy i bezpieczeństwo

Po co lonżuje się konia

Lonżowanie to praca konia na dużym kole wokół człowieka, który trzyma go na długiej lince zwanej lonżą i pomaga sobie głosem oraz batem. Materiały PZJ wymieniają lonżę obok karuzeli, treningu pod siodłem i padokowania jako jeden ze sposobów zapewnienia koniowi ruchu. Koń pracuje bez ciężaru jeźdźca, a ty widzisz z ziemi, jak się porusza.

Najczęstsze cele to rozgrzewka przed jazdą, bo ruch na lonży rozluźnia mięśnie grzbietu, budowanie kondycji bez obciążenia jeźdźcem oraz nauka komend głosowych i podstaw u młodego konia, zanim ktoś na niego wsiądzie. Lonża przydaje się też lekarzowi weterynarii: niektóre kulawizny wyraźniej widać na kole niż na prostej.

Jazda na lonży to z kolei lekcja dla jeźdźca. Instruktor prowadzi konia na lonży, a ty skupiasz się tylko na dosiadzie i równowadze, bez kierowania. W Hiszpańskiej Szkole Jazdy w Wiedniu nowi adepci zaczynają ze strzemionami, ale bez wodzy, a po 2-3 miesiącach jeżdżą bez strzemion i bez wodzy przez około dwa lata, po 30 minut dziennie.

Sprzęt do lonżowania

Do lonżowania potrzebujesz sprzętu dla konia i dla siebie. Kask, rękawiczki i mocne buty są tu tak samo ważne jak kawecan.

Jak stać i jak trzymać lonżę i bat

Stoisz w środku koła tak, żeby koń, lonża i bat tworzyły trójkąt: koń jest jego podstawą, lonża i bat to boki, a ty stoisz w wierzchołku. Lonżując w lewo, lonżę trzymasz w lewej ręce jak wodzę, kciukiem do góry, a zwoje i bat w prawej. W prawo jest odwrotnie. Dłonie trzymasz na jednej wysokości, łokcie ugięte, kolana lekko ugięte, biodra do przodu, barki ustawione równo.

Lonża biegnie prosto od głowy konia do twojej ręki i ma stały, lekki kontakt. Najlepiej obracasz się w miejscu wokół jednej stopy, zamiast chodzić za koniem. Bat kierujesz w stronę konia, końcem w dół. Gdy koń wpada do środka koła, lonża zwisa i dotyka ziemi: wtedy ustawieniem bata odsyłasz go z powrotem na koło i zbierasz luz.

Większość koni łatwiej wysłać najpierw w lewo, bo są obsługiwane z lewej strony. Popuszczasz lonżę stopniowo, a bat obracasz do pozycji roboczej dopiero wtedy, gdy koń jest co najmniej 5 m od ciebie. Bat przekładasz zawsze za plecami, nie przed sobą. Przy zmianie kierunku zatrzymujesz konia, chowasz bat za plecy, zwijasz lonżę, przekładasz ją do drugiej ręki i przechodzisz przed koniem na jego drugą stronę.

Komendy głosowe przy lonżowaniu

Głos jest na lonży twoją główną pomocą, bo nie masz łydek ani dosiadu, a bat tylko go uzupełnia. Według materiałów PZJ konie reagują przede wszystkim na ton głosu, a sam głos wzmacnia zaufanie konia. Dlatego liczy się nie tyle słowo, ile sposób, w jaki je mówisz.

Wybierz krótkie słowa i używaj zawsze tych samych, na przykład „stęp”, „kłus”, „galop” i „prr” do zatrzymania. Skoro koń słucha tonu, różnicuj go: przejścia w górę mów żwawo i wyraźnie, przejścia w dół spokojnie i przeciągle. Gdy koń wykona polecenie, pochwal go spokojnym głosem, bo głos buduje zaufanie.

Jak długo i w jakim tempie lonżować

Krótko i na dużym kole. Hilary Clayton z Michigan State University mówi, że sama nie lonżuje dłużej niż 10-15 minut naraz, a Brian Nielsen z tej samej uczelni radzi traktować lonżę jako okazjonalne narzędzie, a nie codzienny wstęp do każdej jazdy. Im mniejsze i szybsze koło, tym większe obciążenie stawów: w badaniu na młodym bydle małe koło zmieniało chrząstkę w niespełna dwa miesiące, nawet w stępie. Przy młodym koniu uważaj więc szczególnie.

Rozgrzewasz konia stopniowo, a tempo przez cały czas ma być kontrolowane. Wypoczęty koń może się na lonży trochę wybiegać, ale nie może pędzić z bryknięciami. Jeśli nie panujesz nad koniem na lonży, wybierz inną formę ruchu. Unikaj zbyt głębokiego, twardego i śliskiego podłoża.

Bezpieczeństwo i typowe błędy przy lonżowaniu

Najważniejsza zasada: lonży nie owijasz wokół dłoni, nadgarstka ani przedramienia. Materiały PZJ wymieniają owijanie lonży wokół ręki wśród zachowań, które prowadzą do wypadków, bo przy szarpnięciu możesz doznać poważnego urazu. Lonżujesz na ogrodzonym placu, trzymasz się poza zasięgiem kopnięcia, a gdy koń kieruje zad do środka koła, przyciągasz jego głowę do środka. Gdy koń próbuje uciec, trzymasz łokcie przy bokach, zapierasz się piętami i działasz lonżą na zasadzie pociągnij i puść.

Typowe błędy to luźna lonża leżąca na ziemi, za małe koło, za długa sesja i lonżowanie do zmęczenia, żeby koń był potem spokojny. Do tego dochodzą bat przekładany przed sobą albo upuszczony, wypinacze od pierwszej minuty bez rozgrzewki i chodzenie za koniem zamiast obracania się w miejscu. Lonża nie zastępuje też koniowi padoku.

Na lonży dobrze widać, czy koń porusza się równo. Jeśli zauważysz kulawiznę albo zmianę w ruchu głowy, przerwij pracę i skonsultuj się z lekarzem weterynarii. Koni w pierwszej fazie leczenia urazu ścięgna lub więzadła nie lonżuje się.