Dyscypliny jeździeckie: ujeżdżenie, skoki, WKKW i inne konkurencje

Jakie są dyscypliny jeździeckie?

Polski Związek Jeździecki prowadzi siedem konkurencji: ujeżdżenie, skoki przez przeszkody, WKKW, powożenie, woltyżerkę, Sportowe Rajdy Konne i parajeździectwo. W parajeździectwie najważniejszą konkurencją jest para-ujeżdżenie, czyli ujeżdżenie dla zawodników z niepełnosprawnością.

Często wymienia się też reining, czyli westernowa jazda według wzoru. Był dyscypliną FEI, Międzynarodowej Federacji Jeździeckiej, od 2000 do 2021 roku. Dziś działa poza FEI i nie ma go wśród konkurencji PZJ.

Które dyscypliny jeździeckie są olimpijskie?

Olimpijskie są trzy dyscypliny jeździeckie: skoki przez przeszkody, ujeżdżenie i WKKW. Kobiety i mężczyźni startują w nich razem, na równych zasadach, indywidualnie i w drużynach.

Para-ujeżdżenie to jedyna dyscyplina jeździecka na igrzyskach paraolimpijskich, stale obecna w programie od 1996 roku. Zawodników dzieli się na pięć grup według sprawności: od grupy I dla osób z największą niepełnosprawnością do grupy V dla osób z najmniejszą. Powożenie, woltyżerka i rajdy długodystansowe nie należą do programu igrzysk.

Co to jest WKKW?

WKKW to skrót od nazwy Wszechstronny Konkurs Konia Wierzchowego. Ten sam jeździec na tym samym koniu przechodzi trzy próby: ujeżdżenie, bieg terenowy z przeszkodami, czyli kros, oraz skoki przez przeszkody. Zawody trwają jeden, dwa albo trzy dni, a ujeżdżenie zawsze idzie pierwsze.

Kros sprawdza szybkość, wytrzymałość, odwagę i możliwości skokowe konia, a długość trasy, liczba przeszkód i tempo zależą od klasy konkursu. WKKW wyrosło z wojskowych sprawdzianów koni i jest dyscypliną olimpijską od 1912 roku. Według PZJ cywilów dopuszczono do startów w 1956 roku, a kobiety w 1964 roku.

Na czym polega ujeżdżenie, a na czym skoki?

Ujeżdżenie polega na przejechaniu programu z określonymi chodami i figurami na czworoboku 20 x 40 m albo 20 x 60 m. Sędziowie dają od 0 do 10 punktów za każdy ruch i osobno oceniają harmonię między jeźdźcem a koniem. Koń ma reagować na pomoce spokojnie i bez oporu, a pomoce jeźdźca mają być dyskretne.

W skokach przez przeszkody pokonujesz parkur, na którym stoi zwykle od 10 do 13 przeszkód dających się zrzucić. Część z nich tworzy szeregi podwójne albo potrójne. Za każdą zrzutkę i każdą odmowę dostajesz punkty karne.

Powożenie, woltyżerka, rajdy i reining

Powożenie to sport zaprzęgowy, a zawody składają się z trzech konkursów. Najpierw ujeżdżenie na czworoboku 100 x 40 m, potem maraton z przeszkodami na trasie, na końcu zręczność powożenia na placu między przeszkodami o ściśle określonych wymiarach. Wygrywa zawodnik z najmniejszą liczbą punktów karnych.

Woltyżerka to gimnastyka na koniu, który porusza się na lonży po kole o średnicy 15 m, w galopie albo stępie. Sędziowie oceniają ćwiczenia, ich trudność i choreografię, a także chód konia i pracę lonżującego. Startuje się w drużynach, parach i indywidualnie, przy czym konkursy indywidualne są osobne dla kobiet i mężczyzn.

Sportowe Rajdy Konne to polski odpowiednik endurance. Trasa ma od 40 do 160 km i dzieli się na pętle, a po każdej koń przechodzi badanie weterynaryjne; dalej jedzie tylko ten, który je zaliczy. Reining to westernowy przejazd według jednego z 10 zatwierdzonych wzorów, z kołami, lotnymi zmianami nogi, obrotami o 360 stopni i ślizgowym zatrzymaniem, czyli sliding stop.

Od czego zacząć i jaka jest rola odznak PZJ?

Pierwszym stopniem w systemie PZJ jest odznaka Jeżdżę Konno, którą można zdawać od 6 lat, licząc według rocznika urodzenia. Potem przychodzą kolejno brązowa odznaka (od 7 lat), srebrna (od 9 lat) i złota (od 12 lat). Odznaki zdobywa się po kolei, a jednego dnia można uzyskać tylko jeden stopień.

Egzamin na brązową odznakę ma część ujeżdżeniową, skokową i teoretyczną, więc sprawdza podstawy dwóch dyscyplin olimpijskich naraz. Jeśli ciągnie cię do konkretnej dyscypliny, PZJ prowadzi też odznaki specjalistyczne w powożeniu, woltyżerce i Sportowych Rajdach Konnych, każdą w stopniu brązowym, srebrnym i złotym.

Odznakę Jeżdżę Konno trzeba mieć przed brązową, także w odznakach specjalistycznych, z wyjątkiem powożenia i woltyżerki. Do brązowej odznaki woltyżerskiej może podejść każdy, kto trenuje woltyżerkę w klubie, z zaświadczeniem lekarskim o zdolności do uprawiania tego sportu.