Rodzaje siodeł: ujeżdżeniowe, skokowe, WSZ i jak dopasować siodło

Rodzaje siodeł w skrócie

Siodła dzieli się według tego, do jakiej jazdy służą. Materiały PZJ wymieniają siodło sportowe, westernowe, wojskowe, turystyczne (rajdowe), wyścigowe, damskie i siodło dla kuców islandzkich. Wśród sportowych wyróżnia się trzy typy: ujeżdżeniowe, skokowe i wszechstronne, nazywane w stajniach WSZ albo ogólnoużytkowym.

Siodło wyścigowe jest małe i lekkie, z płaskim siedziskiem, bo dżokej nie siedzi w nim, tylko jedzie w przysiadzie. W szkółce jeździeckiej spotkasz jednak przede wszystkim siodła sportowe.

Siodło WSZ: dla kogo i dlaczego na początek

Siodło WSZ, czyli wszechstronne, to forma pośrednia między ujeżdżeniowym a skokowym i spełnia podstawowe wymagania jazdy ujeżdżeniowej, skokowej oraz w terenie. Dlatego materiały PZJ uznają je za najlepsze do podstawowego szkolenia. Siedzisko jest dość głębokie do pracy na płaskim, a tybinki lekko wysunięte, więc da się w nim i siedzieć w dosiadzie podstawowym, i przyjąć półsiad.

Siodło specjalistyczne ma sens, gdy wybierasz jedną konkurencję. W ujeżdżeniowym łatwiej o pionową sylwetkę i spokojną, długą nogę, a w skokowym o stabilny półsiad nad przeszkodą. Stała jazda w siodle skokowym sprzyja jednak dosiadowi fotelowemu, więc do nauki podstaw lepiej sprawdza się WSZ.

Części siodła sportowego

Siodło sportowe zbudowane jest wokół terlicy, czyli sztywnego szkieletu. Z przodu ma przedni łęk, z tyłu tylny łęk, a pomiędzy nimi siedzisko. Od spodu są poduszki z wyściółką, które leżą na grzbiecie po obu stronach kręgosłupa i zostawiają nad nim wolny kanał.

Po bokach znajdziesz skrzydełka, tybinki, podtybinki i poduszki kolanowe. Pod skrzydełkiem jest zaczep puśliska, nazywany zamkiem, do którego przypinasz puślisko ze strzemieniem, a pod tybinką przystuły, do których zapinasz popręg ze sprzączkami. Zatrzask zaczepu musi być sprawny i naoliwiony, żeby przy upadku puślisko odpięło się razem ze strzemieniem i koń nie wlókł jeźdźca za nogę.

Jak dopasować siodło do konia i jeźdźca

Siodło musi pasować rozmiarem i do konia, i do jeźdźca, dlatego zwykle każdy koń ma własne. Bez jeźdźca pod przednim łękiem nad kłębem powinny się zmieścić cztery palce, a po dopięciu popręgu wciąż mniej więcej dwa; Horse & Country podaje dwa palce przerwy między łękiem a kłębem jako ogólną miarę. Kanał między poduszkami ma zostawić prześwit nad kręgosłupem na całej długości.

Przednie końce terlicy mają leżeć co najmniej szerokość dłoni za tylną krawędzią łopatki, bo siodło położone za daleko w przód ogranicza ruch łopatki. Terlica najlepiej, żeby nie sięgała dalej niż do 18. żebra; lekarka weterynarii Sue Dyson dodaje, że sięgnięcie do pierwszego kręgu lędźwiowego nie musi być problemem, jeśli tył siodła nie wystaje dalej. Poduszki mają przylegać równo na całej długości, bez „mostkowania”, czyli opierania się tylko przodem i tyłem.

Dla jeźdźca liczy się rozmiar siedziska, mierzony od kolana do pośladków, i to, czy siedzi na środku siodła, blisko środka ciężkości konia. Siodło z najgłębszym punktem za bardzo z tyłu sprzyja dosiadowi fotelowemu, a z najgłębszym punktem za bardzo z przodu dosiadowi widłowemu. Mięśnie konia się zmieniają, dlatego u młodych koni i koni w treningu dopasowanie warto sprawdzać co najmniej co trzy miesiące.

Objawy źle dopasowanego siodła

Źle dopasowane siodło zdradzają zmiany na grzbiecie i w zachowaniu konia. Pod siodłem mogą pojawić się małe, miękkie obrzęki, potem twardsze guzki po obu stronach kręgosłupa, a przy dalszym ucisku zgrubienia i otwarte rany. Koń może okazywać ból, gdy przesuwasz dłonią po grzbiecie, i usztywniać plecy.

W pracy widać krótszy krok, trudność ze zbieraniem, płaskie skoki, wysoko noszoną głowę z położonymi uszami, napięty pysk i przyciśnięty ogon. Z czasem dochodzą wyuczone reakcje: koń nie daje się złapać, nie stoi przy wsiadaniu, garbi grzbiet, ponosi, wierzga albo staje dęba. Te same objawy mogą mieć inne przyczyny, dlatego przy guzach, ranach albo bolesności grzbietu wzywasz lekarza weterynarii, a siodło dajesz do sprawdzenia siodlarzowi.

Popręg, czaprak i napierśnik

Czaprak oddziela siodło od grzbietu konia: dzięki niemu siodło nie uciska skóry wprost, a pot nie niszczy poduszek. Kładziesz go czysty i wygładzony, bez fałd i zawinięć, przylegający do wewnętrznej strony przedniego łęku. Popręg leży na mostku, mniej więcej szerokość dłoni za łokciami; dociągasz go stopniowo, a z siodła najlepiej w stępie, bo wtedy łatwiej uniknąć przyszczypnięcia skóry.

Przed siodłaniem sprawdzasz przystuły i puśliska: nie mogą być naderwane, a szwy muszą być w dobrym stanie. Jeśli siodło mimo to się przesuwa, pomaga sprzęt stabilizujący: podogonie i forgurt nie pozwalają mu zsuwać się do przodu, a napierśnik do tyłu. Czysty, dopasowany sprzęt, dobrze dociągnięty popręg i staranna pielęgnacja miejsc pod siodłem chronią konia przed odparzeniami.