Ogłowie i wędzidła: części ogłowia, rodzaje wędzideł i dopasowanie

Części ogłowia: jak nazywają się paski

Ogłowie wędzidłowe składa się z nagłówka, policzków, podgardla, naczółka, nachrapnika, wędzidła i wodzy. Tak wylicza je wykaz pytań PZJ na brązową odznakę i dodaje jeszcze stoper do wytoka, nazywany motylkiem. Ogłowie razem z wędzidłem, wodzami i nachrapnikiem PZJ nazywa uzdą wędzidłową albo tręzlą.

Nazwy przydają się już na pierwszym egzaminie. W części stajennej egzaminu na odznakę Jeżdżę Konno egzaminator może poprosić, żebyś założył ogłowie wędzidłowe, wymienił jego najważniejsze części i pokazał, jak sprawdzasz dopasowanie. Najłatwiej zapamiętać każdą część razem z miejscem, w którym leży, i z jej zadaniem.

Rodzaje ogłowi i nachrapników

Najczęściej spotkasz ogłowie wędzidłowe, czyli z jednym wędzidłem i jedną parą wodzy. Ogłowie munsztukowe ma dwa kiełzna, wędzidło i munsztuk, więc jeździec trzyma dwie pary wodzy, zwykle w podzieleniu 2:2, czyli w każdej dłoni jedną wodzę wędzidłową i jedną munsztukową. Są też ogłowia bezwędzidłowe, na przykład hackamore, oraz ogłowia do pracy z ziemi: ogłowie wystawowe do prezentacji koni i kolec do prowadzenia koni bardzo pobudliwych, na przykład ogierów.

Wykaz pytań PZJ wymienia kilka rodzajów nachrapników: hanowerski, polski (nazywany też angielskim), kombinowany (irlandzki), meksykański (krzyżowy), Worcester i kabłąkowy. Każdy z nich wspiera kiełzno: wyrównuje ułożenie górnej i dolnej szczęki, utrudnia otwieranie pyska i kieruje część nacisku na grzbiet nosa. Nachrapnik nie ma jednak zaciskać pyska, dlatego przy każdym typie zostawiasz zapas na palce.

Wędzidło a munsztuk: czym się różnią

Wędzidło działa bez dźwigni, a munsztuk działa na zasadzie dźwigni. Przy wędzidle wodze są przypięte na wysokości ustnika, więc koń czuje mniej więcej taki nacisk, z jakim działa ręka. Munsztuk ma boczne ramiona, czyli czanki, i łańcuszek pod brodą, dlatego ten sam ruch dłoni działa na pysk silniej.

Na zasadzie dźwigni działają nie tylko munsztuki. Materiały PZJ zaliczają tu też pelhamy, wędzidła typu Pessoa (wielokrążki), wędzidła skokowe, nazywane hiszpańskimi, oraz wędzidła policzkowe, gdy ich wąsy są połączone paskami z policzkami ogłowia. U koni wrażliwych łańcuszek munsztukowy osłania się skórzaną albo gumową podkładką, a jarzemko trzyma go stale w tym samym miejscu.

Po munsztuk sięgasz dopiero wtedy, gdy masz poprawny, zrównoważony i rozluźniony dosiad, który pozwala działać wodzami niezależnie i precyzyjnie. Na egzaminach na odznaki Jeżdżę Konno, brązową i srebrną regulamin dopuszcza kiełzna wędzidłowe zgodne z krajowymi przepisami ujeżdżenia, więc do egzaminu przygotowujesz konia na wędzidle.

Rodzaje wędzideł i ich działanie

Wędzidła różnią się budową ustnika, sposobem połączenia z pierścieniami i materiałem. Klasyczne wędzidło składa się z ogniw połączonych przegubem i z ruchomych pierścieni; do nich zapinasz policzki ogłowia i wodze.

Wykaz pytań PZJ podaje prostą zasadę: im cieńsze wędzidło, tym ostrzej działa, a grube działa łagodniej. Poradnik Utah State University dodaje zastrzeżenie: zbyt gruby ustnik nie pozwala koniowi zamknąć pyska bez ściskania języka. Grubość dobierasz więc do konkretnego pyska, a nie według reguły „im grubsze, tym lepiej”.

Jak dopasować ogłowie i wędzidło

Ogłowie dopasowujesz do konkretnego konia, dlatego każdy koń w stajni powinien mieć własne: głowy różnią się wymiarami, a konie mogą potrzebować innego kiełzna. Zaczynasz od wysokości wędzidła na policzkach, potem zapinasz podgardle i nachrapnik. Podgardle ma być na tyle luźne, żeby zmieściła się pod nim cała dłoń, bo nie może uciskać tchawicy.

Wędzidło leży w kącikach pyska. Według Utah State University przy jeździe na luźnej wodzy nie powinno marszczyć kącików, a koń nie może wyglądać, jakby się „uśmiechał”, bo to napina delikatne tkanki pyska. Szerokość jest dobra, gdy ustnik wystaje z każdej strony o 1/8 do 1/4 cala, czyli około 3-6 mm, więc nie szczypie kącików.

Nachrapnik hanowerski leży na szerokość czterech palców nad nozdrzami (ta miara nie dotyczy kuców i małych koni), a między żuchwą a podbródkiem nachrapnika mieszczą się dwa płasko ułożone palce, żeby koń mógł żuć wędzidło. Kółeczka nachrapnika leżą przed ogniwami wędzidła, a sprzączka z boku. Nachrapnik polski i kombinowany zapinasz dwa palce poniżej kości jarzmowej i zostawiasz co najmniej jeden palec luzu nad kością nosową.

Ogłowie bezwędzidłowe: kiedy ma sens

Ogłowie bezwędzidłowe stosuje się wtedy, gdy trzeba chronić pysk konia: przy urazach jamy ustnej, w czasie wyrastania zębów i u koni o szczególnie trudnym pysku, które mają odzyskać zaufanie do ręki. Nie jest to sprzęt dla początkujących. PZJ stawia warunek czułej, delikatnej ręki oraz dużego doświadczenia jeźdźca, zwłaszcza przy hackamore.

Nie myl ogłowia bezwędzidłowego z wędzidłem bezogłowiowym. To drugie jest skórzanym ustnikiem z pierścieniami i zapinanym podbródkiem, który trzyma się w pysku bez ogłowia i działa bardzo łagodnie. Jeśli koń nagle zaczyna bronić się przed wędzidłem albo masz wrażenie, że pysk go boli, poproś lekarza weterynarii o sprawdzenie pyska i zębów, zanim zmienisz kiełzno.